Ekim 24, 2017

Rodos İstanköy Türklerinin Yakın Tarihi- Türkçe/ English

HomeRodos İstanköy Türklerinin Yakın Tarihi- Türkçe/ English

 SUNUŞ

Dünya kamuoyunda Yunanistan’daki Türk Varlığı’nın Batı Trakya ile  sınırlı olduğu algısı vardır. Bununla birlikte Rodos ve İstanköy ağırlıklı olmak üzere Onikiadalarda yaşayan ve sayıları 6.000 civarında olan bir Müslüman Türk Topluluğu da bulunmaktadır. Yunan makamları, 1923 yılında Lozan Barış Andlaşması imzalandığında Onikiadaların İtalyan yönetimi altında bulunduğu gerekçesiyle söz konusu Müslüman Türklere “azınlık” statüsü tanımamıştı.

Diğer yandan Anadolu doğumlu T.C.Yurttaşlarının büyük bir çoğunluğu da  Rodos ve İstanköy’de yaşamakta olan Müslüman Türklerin varlığından haberdar değildi(r). Kimileri turist olarak geldikleri adalarda Türk esnafla karşılaştıkları zaman şaşkınlık geçirmektedir. Şaşkınlıkları,Türkiye’deki  kimi şehirlerden daha fazla, ancak çoğunluğu bakımsız olan ve Osmanlı Türklerinden kalan kültür eserlerini görünce daha da artmaktadır.

Günümüzde,Onikiadalarda yaşayan Müslüman Türklerin,Türk kimliklerini serbestçe ifade edebilmeleri, Vakıfların yönetiminde söz sahibi olabilmeleri, Müftülük makamına işlerlik kazandırılması, okullarda Türkçe ve din bilgisi derslerinin başlatılması, kapalı camilerin ibadete açılması ve Yunan vatandaşlığını kaybeden Onikiadalılara vatandaşlıklarının iade edilmesi gibi birçok  konuda sorunları vardır.

Ada Türkleri Türk Kimliği ile değil, Yunanistan tarafından halen  “Yunan Müslümanları” olarak kabule zorlanmaktadır. Adalarda yaşayan Türkler,ana dilde öğrenim ve eğitim haklarından mahrumdurlar, dini alanda ise 1972’den bu yana müftülük makamı boştur.

Bilindiği üzere, Onikiadalar 1912 yılından  İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar önce İtalyanlar ve daha sonra Almanların elinde kalmıştır. İtalyan döneminde resmi dil ve eğitim dili İtalyanca olmuş, basın ve konuşma özgürlüğü sınırlandırılmış  ve 1925 yılında Onikiada’da oturanlara İtalyan vatandaşlığına geçme zorunluluğu getirilmiştir.

Paris Antlaşması  ile  Onikiadaların  Yunanistan’a geçmesinden sonra Türkler üzerindeki baskıların daha da arttığı gözlemlenmektedir.

İş kurma ve  taşınmaz mal  satın almaya izni verilmemesinden dolayı 1950’den sonra Türklerin adalardan Türkiye’ye yönelik göç hareketi daha da hızlanmıştır. Onikiada’dan ayrılmak zorunda kalan Türklere Rodos’a tekrar dönmeyeceklerine dair belge imzalatılmış; 1967 yılında Yunanistan’da cuntanın yönetime gelmesiyle, Kıbrıs’ta yaşanan gelişmelerin de etkisiyle, Rodos ve İstanköy’de yaşayan Türkler üzerinde baskılar artmıştır. 1955-1998 yılları arasında, Yunan Vatandaşlık Kanunu’nun 19. maddesi nedeniyle birçok Türk,Yunan vatandaşlığını da kaybetmiştir.1974 yılında Türkiye’nin Kıbrıs Barış Hareketi’nden sonra adalardan göç edenlerin sayısı en yüksek düzeye ulaşmıştır. Bu gelişmelerin sonucu, 20. Yüzyılın başlarında 15 bin olan Türk nüfusu,günümüzde  yarıdan daha fazla azalmış durumdadır.

Özetle şu söylenebilir:Onikiada Türkleri, 21. yüzyılın başında yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. Avrupa Birliği üyesi bir ülkenin eşit  yurttaşları(?) olan Onikiada Türkleri bir  uygarlık projesi olarak nitelendirilen projenin nimetlerinden yararlanmaktan uzaktırlar. Öyleki,Adalarda yaşamakta olan Türkler,tanımadıkları kişilere Türk olduklarını ifade edememekte,Yunan Müslümanı olduklarını söylemek zorunda kalmaktadırlar.Korku egemen bir hal almıştır.

Oysa,21.Yüzyılda insan hakları, demokrasi, hukukun üstünlüğü gibi evrensel kavramlar uluslararası arenanın en çok  dile getirilen kavramları arasında  yer almıyor mu?

Rodos ve İstanköy Türklüğü, Türkiye’ye çok yakın olmakla birlikte son zamanlara değin oldukça unutulmuş bir görüntüye sahiptir.Türkiye’de Onikiada Türklerine ilişkin olarak yazılmış kitap, makale ya da çekilmiş belgesel film sayısının oldukça sınırlı sayıda  olduğu gözlemlenmektedir.

İşte bu bağlamda, ulusal ve uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmek üzere 1-2 Ekim 2014 tarihinde İzmir’de E.Ü. Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü’nde “Uluslararası Katılımlı Rodos ve İstanköy Türklüğü Sempozyumu, 2014” düzenlenmiş bulunmaktadır. Sempozyumun, ulusal ve uluslararası arenada ilk olması açısından tarihsel bir öneme sahip olduğu söylenebilir.

Sempozyumda, Türk-Yunan İlişkileri bağlamında Rodos ve İstanköy Türklüğü, İnsanlık Hakları Açısından Rodos ve İstanköy Türklüğü  ile Rodos ve İstanköy Türklüğü: Sosyal Yaşamı, Vakıf Malları, Kültür Eserleri gibi konular işlenmiştir.

“Rodos, İstanköy ve Onikiada Türklüğünün Yakın Tarihi Üzerine Sözlü Tarih Projesi” de anılan eksikliğin bir ölçüde giderilmesi bağlamında ele alınmalıdır. Çalışma ile  Türkiye ile halen Rodos  ve İstanköy Adası’nda ikamet eden Türklerin geçmiş ve bugünkü kültürel, toplumsal ve iktisadi konumlarının tarihsel bir perspektifle araştırılması, bu alana ilişkin belgeye dayalı tarihçiliğin kaydetmediği anlatıların, söylencelerin, oyunların, ağıtların, yaşam öykülerinin kaydedilmesi  amaçlanmıştır.

Sözlü tarih projesi, Rodos ve İstanköy Türklerinin  yakın tarihinde  ve günümüzdeki sorunların Türkiye,Dünya ancak özellikle  Yunan Kamoyuna aktarılmasına   olanak sağlayacaktır. Bu anlamda Türk-Yunan İlişkilerinde kalıcı dostluğun inşasında  kimi önermelere de yer verilmiştir.  Dile getirilen görüşlerin  dostluğa bir çağrı olarak algılanacağına emin bulunmaktayız.

Projenin  gerçekleştirilmesinde,anket sorularına cevap veren Rodos ve İstanköylü Türklere teşekkür ediyoruz.

Saygılarımızla.

 

Prof. Dr. Mustafa Kaymakçı

Proje Yürütücüsü

15 Ocak 2015

 

ÖZ

Çalışma , Rodos ve İstanköy Türklerinin  yakın tarihinde  ve günümüzdeki sorunların Türkiye ve Dünya kamu  oyuna aktarılmasına olanak sağlayacaktır. Böylelikle özellikle adalarda yaşamakta olan Türklerin kültürel kimliklerin korunması ve geliştirilmesinde uygulanması gereken yol ve yöntemlerin neler olabileceği konusundaki yaklaşımların gün ışığına çıkarılması,çalışmanın ana  amacı olmuştur.

Çalışmanın materyalini,Rodos ve İstanköy’de yaşamakta olan Türkler ile Türkiye’ye göç etmiş Türklerle sırasıyla, İzmir,İstanbul,Marmaris,Bodrum,Fethiye,Antalya,İstanköy ve Rodos ‘da olmak üzere toplam 137 kişi ile    “Yüz-yüze Anket Yapma  Yöntemi”ne göre yapılan görüşmeler sonunda elde edilen yanıtlar oluşturmaktadır.

Çalışmada elde edilen bulgular  göre; Türk kimliğini  korumak için dil ve dinin birlikte ele alınması, nefret ve baskı ortamının Türk-Yunan ilişkileri bağlamında değiştiği, Yunanistan Devleti’nin Evkaf Dairesi’ne sürekli masraflar yaptırarak elindeki arazileri ve malları sattırarak  güçsüzleştirildiği, uluslararası boyutta yeterli girişimler olmaz ise  adalarda kalan  Onikiada Türklerinin kısa zaman içinde asimile olacağı  olacağı belirtilmektedir.

Adalar Türkleri, Rodos, İstanköy ve Onikiadalardaki kültürel eserlerin korunmasına, bakım ve onarımına Yunan hükümetlerinin özen göstermesini, Türk kimliklerinin kabul edilmesini ve kültürel kimlikleriyle örgütlenmelerini engelleyen baskılara son verilmesini,  Türk çocuklarına en azından ilköğretim düzeyinde Türkçe öğrenme hakkı, bir başka deyişle anadil eğitimi hakkının sağlanmasını talep etmektedirler.

Anahtar Sözcükler: Rodos,İstanköy,Dil  ve Din Özgürlüğü,Asimilasyon,Baskı Ve Nefret Ortamı

Rodos İstanköy Türklüğü Sözlü Tarih Projesi

TÜRKÇE İÇİN TIKLAYIN

CLICK FOR ENGLISH VERSION

Raporu açamadıysanız Acrobat Reader yüklemek için lütfen tıklayınız.